Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm), çene kaslarının uykuda veya gün içinde tekrarlayan şekilde kasılmasıdır ve çoğu zaman stres, uyku düzeni ve bazı alışkanlıklarla ilişkilidir. Gece plağı bruksizmin nedenini ortadan kaldırmaz, ancak dişleri, dolguları ve kaplamaları aşınma ve kırılmaya karşı korur. Yönetim genellikle plak, farkındalık, stres yönetimi ve gerekirse diğer uzmanlarla iş birliğinden oluşur.
Bu yazıda diş sıkmanın türlerini, belirtilerini ve gece plağının nasıl hazırlandığını anlatıyoruz. Kesin tanı ve tedavi planı, muayene sonrasında hekim tarafından belirlenir.
Bruksizm nedir? Uyku ve uyanıklık bruksizmi
Uluslararası uzman grubunun 2013 ve 2018 uzlaşı raporlarında bruksizm, iki ayrı tablo olarak tanımlanır: uyku bruksizmi ve uyanıklık bruksizmi. Lobbezoo ve arkadaşlarının bu raporlarında bruksizmin her zaman bir hastalık olmadığı, bazı kişilerde zararsız bir davranış olabileceği de vurgulanır.
Uyku bruksizmi, uyku sırasında ritmik gıcırdatma veya sıkma şeklindedir. Kişi çoğu zaman farkında değildir; durumu genellikle eşi veya ailesi fark eder.
Uyanıklık bruksizmi ise gün içinde, özellikle konsantrasyon veya stres anlarında dişleri sıkma ya da çeneyi gergin tutma alışkanlığıdır. Bilgisayar başında uzun süre çalışanlarda sık görülür.
Manfredini ve arkadaşlarının 2013 tarihli sistematik derlemesinde yetişkinlerde uyanıklık bruksizminin uyku bruksizmine göre daha sık bildirildiği belirtilmiştir.
Diş sıkma neden olur?
Bruksizmin tek bir nedeni yoktur. Güncel görüş, merkezi sinir sistemiyle ilişkili etkenlerin ön planda olduğu yönündedir. Eskiden düşünüldüğü gibi yalnızca dişlerin kapanış bozukluğuna bağlı değildir. İlişkili bulunan etkenler şunlardır:
- Stres, kaygı ve yoğun iş temposu.
- Uyku bozuklukları, özellikle horlama ve uyku apnesi.
- Kafein, alkol ve sigara kullanımı.
- Bazı ilaçlar (örneğin belirli antidepresanlar).
- Gün içinde sakız çiğneme, kalem ısırma gibi alışkanlıklar.
Uyku apnesi şüphesi varsa (yüksek sesli horlama, uykuda nefes durması, gündüz uyku hali), hekiminiz sizi bir uyku uzmanına yönlendirebilir.
Diş sıkmanın belirtileri
- Sabahları çene, şakak veya yüz kaslarında yorgunluk ve gerginlik.
- Sabah baş ağrısı, özellikle şakak bölgesinde.
- Dişlerde düzleşme, aşınma, küçük çatlaklar veya kenar kırıkları.
- Dişlerde soğuğa karşı hassasiyet.
- Dolgu veya kaplamalarda tekrarlayan kırılma.
- Çene ekleminde ses, ağrı veya ağız açmada kısıtlılık.
- Yanak iç yüzünde ısırık izleri ve dil kenarında diş izleri.
Bu belirtiler başka nedenlerle de ortaya çıkabilir. Bu yüzden değerlendirmeyi hekiminize bırakmanız önemlidir.
Gece plağı nasıl yardımcı olur?
Gece plağı, genellikle üst veya alt dişlere oturan sert akrilik bir koruyucudur. Plak, gıcırdatma kuvvetini dişler yerine kendi yüzeyine alır. Böylece diş minesi, dolgular, zirkonyum kaplamalar ve porselen laminalar korunur.
Plak bruksizmi tedavi etmez; kasılmalar devam edebilir. Ancak dişlerin zarar görmesini sınırlar ve bazı hastalarda sabah kas yorgunluğunu azaltabilir.
Hazır satılan yumuşak koruyucular uygun oturmayabilir ve bazı kişilerde çiğneme hareketini artırabilir. Bu nedenle kişiye özel ölçüyle hazırlanan plak tercih edilir.
Gece plağı hazırlama süreci
- Muayene: Dişler, kaslar ve çene eklemi değerlendirilir. Aşınma ve çatlaklar kaydedilir.
- Ölçü veya dijital tarama: Dişlerinizin ölçüsü alınır ya da ağız içi tarayıcıyla 3B modeli çıkarılır.
- Plak yapımı: Plak, laboratuvarda kişiye özel olarak hazırlanır.
- Teslim ve ayar: Plak ağzınıza yerleştirilir, kapanış temasları dengelenir.
- Kontroller: Belirli aralıklarla plak ve dişler kontrol edilir; gerekirse yeniden ayarlanır.
Plağı her sabah soğuk veya ılık suyla ve yumuşak bir fırçayla temizleyin, kuru bir kutuda saklayın. Sıcak su plağın şeklini bozabilir.
Plak dışında neler yapılabilir?
Gün içinde dişlerin birbirine değmemesi gerektiğini hatırlamak, uyanıklık bruksizminde önemli bir adımdır. "Dudaklar kapalı, dişler ayrık, dil damakta" kuralı birçok hasta için yararlıdır. Telefonunuza hatırlatıcı koymak farkındalığı artırabilir.
Akşam kafein ve alkolü azaltmak, düzenli uyku ve stres yönetimi teknikleri de destekleyicidir. Kas ağrısı belirgin olan hastalarda çene egzersizleri veya fizyoterapi önerilebilir. Bazı durumlarda kaslara uygulanan tedaviler gündeme gelebilir; bu kararı hekim, faydaları ve riskleriyle birlikte değerlendirir.
Dişlerde ileri aşınma varsa restoratif tedavi planlanabilir. Bu planlama periodontal ve cerrahi değerlendirmeyi de içerebilir; Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba ve ekibimiz gerekli durumlarda bölümler arası birlikte çalışır.
Sık sorulan sorular
Diş sıkma kalıcı olarak geçer mi?
Bruksizm çoğu zaman tamamen ortadan kaldırılamaz, ancak yönetilebilir. Stresin azalması veya uyku sorunlarının tedavisiyle bazı kişilerde belirgin şekilde azalabilir. Gece plağı bu süreçte dişleri korur.
Gece plağını her gece takmam gerekir mi?
Uyku bruksizmi olan kişilerde plağın düzenli kullanılması önerilir. Plağı takmadığınız gecelerde dişler korunmasız kalır. Kullanım süresini ve şeklini hekiminiz belirler.
Diş sıkma diş eti çekilmesine neden olur mu?
Aşırı kuvvetlerin diş eti çekilmesindeki rolü tartışmalıdır; asıl etkenler genellikle hatalı fırçalama ve diş eti hastalığıdır. Ancak bruksizm, diş boynunda aşınmaya ve hassasiyete katkıda bulunabilir. Diş eti çekilmesi varsa diş eti çekilmesi tedavisi ayrıca değerlendirilir.
Çocuklarda diş gıcırdatma normal mi?
Çocuklarda uykuda diş gıcırdatma sık görülür ve çoğu zaman yaşla azalır. Yine de dişlerde belirgin aşınma, horlama veya uyku sorunları varsa çocuk diş hekimine danışmak gerekir.
Kaynakça
- Lobbezoo F, Ahlberg J, Glaros AG, et al. Bruxism defined and graded: an international consensus. J Oral Rehabil. 2013;40(1):2–4.
- Lobbezoo F, Ahlberg J, Raphael KG, et al. International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress. J Oral Rehabil. 2018;45(11):837–844.
- Manfredini D, Winocur E, Guarda-Nardini L, Paesani D, Lobbezoo F. Epidemiology of bruxism in adults: a systematic review of the literature. J Orofac Pain. 2013;27(2):99–110.
Randevu ve iletişim
Sabahları çene yorgunluğu veya dişlerinizde aşınma fark ediyorsanız muayene için randevu alabilirsiniz. Kliniğimiz Bahçelievler'de, M3 İlkyuva durağına yürüme mesafesindedir. Ayrıntılar için iletişim sayfamızı ziyaret edin.
Bu içerik Yayla Dental Akademi hekimlerince incelenmiştir.